Τετάρτη 22 Ιουνίου 2011

Ο θάνατος των ωκεανών




Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο


Η υδρόγειος νοσεί περισσότερο από ό,τι νομίζαμε, προειδοποιεί ομάδα κορυφαίων ειδικών σε μια από τις πρώτες συνολικές αποτιμήσεις της κατάστασης των ωκεανών. Η θαλάσσια ζωή βρίσκεται στα πρόθυρα μιας μαζικής εξαφάνισης ειδών λόγω ενός συνδυασμού τριών αλληλένδετων παραγόντων: αύξηση της θερμοκρασίας, αύξηση της οξύτητας των υδάτων και δραματική μείωση του διαθέσιμου οξυγόνου.

«Τα αποτελέσματα είναι σοκαριστικά» γράφει στα συμπεράσματα της μελέτης ο Άλεξ Ρότζερς, διευθυντής του Διεθνούς Προγράμματος για την Κατάσταση των Ωκεανών (IPSO).

«Αντιμετωπίζουμε τον κίνδυνο να χάσουμε θαλάσσια είδη και ολόκληρα θαλάσσια οικοσυστήματα, όπως οι κοραλλιογενείς ύφαλοι, σε διάστημα μιας ανθρώπινης γενιάς» προειδοποιεί η έκθεση, η οποία συντάχθηκε από 27 ειδικούς που συναντήθηκαν στην Οξφόρδη για λογαριασμό του IPSO και της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN).

Η έκθεση παρουσιάστηκε την Τρίτη και πρόκειται τώρα να υποβληθεί στον ΟΗΕ.

Χωρίς την άμεση λήψη μέτρων, ο άνθρωπος θα προκαλέσει την έκτη μαζική εξαφάνιση ειδών που έχει γνωρίσει ο πλανήτης, ανάλογη με τη μαζική εξαφάνιση της Πέρμιας περιόδου πριν από 250 εκατ. χρόνια, ή την εξαφάνιση των δεινόσαυρων πριν από 65 εκατ. χρόνια.

Πολλοί ειδικοί εκτιμούν ότι μια τέτοια σαρωτική απονέκρωση βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη: «Από γεωλογική άποψη, οι μαζικές εξαφανίσεις μπορούν να συμβούν σε μια νύχτα. Στην ανθρώπινη χρονική κλίμακα, όμως, μπορεί να μην αντιληφθούμε καν ότι βρισκόμαστε στο μέσο ενός τέτοιου συμβάντος» γράφει ο Τζέλε Μπίζμα του γερμανικού Ινστιτούτου Alfred Wegener.

H έκθεση αναγνωρίζει τους τρεις βασικούς παράγοντες που υποβαθμίζουν το θαλάσσιο περιβάλλον:

  • Κλιματική αλλαγή: η αύξηση της θερμοκρασίας αλλάζει απότομα τις συνθήκες στις οποίες έχουν προσαρμοστεί να ζουν οι θαλάσσιοι οργανισμοί. Οργανισμοί μετακινούνται από τη μια περιοχή στην άλλη και γίνονται «εισβάλλοντα είδη» που ανταγωνίζονται τα ενδημικά ζώα και φυτά της θάλασσας
  • Ξινά νερά: ο κύριος παράγοντας πίσω από την παγκόσμια θέρμανση οφείλεται και για την αύξηση της οξύτητας στα νερά όλου του κόσμου. Οι ωκεανοί λειτουργούν σαν «σφουγγάρι» διοξειδίου του άνθρακα που απορροφά το πλεονάζον CO2 από την ατμόσφαιρα. Το πρόβλημα είναι ότι όταν το διοξείδιο του άνθρακα διαλύεται στο νερό προκαλεί πτώση του PH, δηλαδή κάνει το νερό όλο και πιο ξινό. Σε αυτές τις συνθήκες, οργανισμοί όπως τα κοράλλια αδυνατούν να σχηματίσουν τον ασβεστολιθικό σκελετό τους.
  • Υποξία: 'Ενα άλλο ανησυχητικό φαινόμενο είναι η επέκταση των λεγόμενων «νεκρών ζωνών», δηλαδή περιοχών με ανεπαρκή επίπεδα διαλυμένου οξυγόνου. Αυτή η υποξία σχετίζεται με το φαινόμενο του ευτροφισμού: λιπάσματα και λύματα που απορρέουν στο νερό προκαλούν ανεξέλεγκτη αύξηση των φυκιών, τα οποία όταν πεθαίνουν διασπώνται από μικρόβια που καταναλώνουν όλο το διαθέσιμο οξυγόνο.
Μέχρι πρόσφατα, τα φαινόμενα αυτά εξετάζονταν συνήθως ανεξάρτητα το ένα από το άλλο, και οι επιστήμονες μόλις τώρα αρχίζουν να αντιλαμβάνονται την ολέθρια αλληλεπίδρασή τους.

«Η υποβάθμιση του θαλάσσιου περιβάλλοντος είναι μεγαλύτερη από το άθροισμα των μερών τους. Συμβαίνει τώρα με ρυθμό υψηλότερο από ό,τι είχε προβλεφθεί» επισήμανε ο Δρ Ρότζερς στο Γαλλικό Πρακτορείο.

Εκτός του ότι αναγνωρίζει τους τρεις βασικούς παράγοντες που απειλούν με μια νέα εξαφάνιση ειδών, η έκθεση προτρέπει τις κυβερνήσεις να αντιμετωπίσουν την υπεραλίευση -που είναι και το πιο εύκολο να γίνει.

«Η υπεραλίευση εκτιμάται ότι αντιστοιχεί σήμερα σε περισσότερο από 60% των τοπικών και παγκόσμιων εξαφανίσεων θαλάσσιων ψαριών που γνωρίζουμε» γράφει ο Ουίλιαμ Τσέουνγκ του Πανεπιστημίου του Ιστ Άγγλια.

«Σε αντίθεση με την κλιματική αλλαγή, [η υπεραλίευση] μπορεί να αντιμετωπιστεί άμεσα, αμέσως και αποτελεσματικά με αλλαγές πολιτικών» επισημαίνει.
Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από Associated Press

Δευτέρα 13 Ιουνίου 2011

Η Γη μπορεί να μας θρέψει όλους


Οι κρίσεις, πραγματικές ή φανταστικές, παρούσες ή μέλλουσες, πυκνώνουν - και «προσφέρουν ευκαιρίες» για ακόμα περισσότερη κερδοσκοπία, για ακόμα περισσότερες κρίσεις.
Η επερχόμενη επισιτιστική κρίση στον πλανήτη, αν συνεχίσουμε να παράγουμε και να καταναλώνουμε με τον σημερινό τρόπο, είναι σχεδόν δεδομένη: μόλις πριν από μερικές ημέρες, η φιλανθρωπική οργάνωση OXFAM προειδοποιούσε ότι, μέχρι το 2030, οι τιμές των τροφίμων θα διπλασιαστούν, ενώ αρκετές χώρες ήδη αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα επισιτισμού του πληθυσμού τους.
Κι όμως, δύο γαλλικοί οργανισμοί αγροτικής έρευνας, σε κοινή έκθεσή τους, υποστηρίζουν ότι ο πλανήτης είναι σε θέση να σιτίσει τον πληθυσμό της Γης το 2050, ο οποίος προβλέπεται ότι θα ανέρχεται σε εννέα δισεκατομμύρια. Η έκθεση, με τίτλο Agrimonde («Αγρόκοσμος»), δημοσιεύθηκε από το Εθνικό Γαλλικό Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών (INRA) και το Κέντρο Διεθνούς Συνεργασίας για την Αγρονομική Ερευνα (CIRAD). Περιλαμβάνει μερικά εντυπωσιακά ευρήματα για την Αφρική και άλλες περιφέρειες, προϊόν της συνεχιζόμενης έρευνάς τους.
Η γεωργική παραγωγικότητα διπλασιάστηκε στην Αφρική μεταξύ του 1961 και του 2003 - ένα εύρημα που ανατρέπει τις διαδεδομένες αντιλήψεις και «αποτελεί ένα από τα πιο αναπάντεχα αποτελέσματα της εργασίας μας» λέει ο Πατρίκ Καρόν, γενικός διευθυντής έρευνας και στρατηγικής του CIRAD. Ωστόσο, η αφρικανική γεωργική παραγωγικότητα παραμένει η χαμηλότερη στον κόσμο, με μέσο όρο 10.000 χιλιοθερμίδων ανά εκτάριο (σε συντόμευση: kcal ha-1), έναντι παγκόσμιου μέσου όρου 20.000 kcal ha-1 και 25.000 kcal ha-1 στην Ασία.
Ενα ακόμη σημαντικό εύρημα που προέκυψε είναι ότι υπάρχουν ακόμη μεγάλα αποθέματα καλλιεργήσιμης γης στον πλανήτη, ειδικά στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική, τονίζει ο Μπρουνό Ντορέν, οικονομολόγος του CIRAD και ένας εκ των συγγραφέων της έκθεσης. «Το 1,5 δισεκατομμύριο εκτάρια που καλλιεργούνται σήμερα μπορούν να αυξηθούν σε 4 δισεκατομμύρια, σε βάρος βεβαίως των βοσκότοπων και των δασών, που αποτελούν δεξαμενές βιοποικιλότητας και άνθρακα» προσθέτει.
Μάλλον επαλήθευση παρά εύρημα ήταν η διαπίστωση ότι, κατά τα 15 τελευταία χρόνια, οι σοδειές σίτου παρέμειναν στάσιμες στην Ευρώπη και σε άλλες μείζονες σιτοπαραγωγικές περιφέρειες, όπως η Βόρεια Ινδία, εξηγεί ο Φρανσουά Ουγιέ, αναπληρωτής γενικός διευθυντής του INRA.
Αυτό προκλήθηκε εν μέρει εξαιτίας της μείωσης των λιπασμάτων, αλλά και της αλλαγής των γεωργικών πρακτικών. Λόγου χάρη, οι αγρότες έπαψαν να εναλλάσσουν το σιτάρι με όσπρια, κάτι που σταθεροποιεί τις ποσότητες αζώτου στο έδαφος.
Οι δύο φορείς επεξεργάστηκαν τεράστιο όγκο στατιστικών δεδομένων, με βασική πηγή τις μετρήσεις και τις μελλοντικές προβολές του ΟΗΕ. Το συμπέρασμα ότι ο πλανήτης θα είναι σε θέση να θρέψει εννέα δισεκατομμύρια ανθρώπους το 2050 προέκυψε από την εξέταση δύο σεναρίων.
Το πρώτο δίνει έμφαση στην οικονομική ανάπτυξη και χαμηλή προτεραιότητα στο περιβάλλον, ενώ το δεύτερο δίνει προτεραιότητα στον επισιτισμό των ανθρώπων με ταυτόχρονη διαφύλαξη των οικοσυστημάτων. Το σενάριο αυτό, που βασίζεται στην κατανάλωση 3.000 θερμίδων ημερησίως ανά άτομο σε όλες τις περιφέρειες της Γης, συμπεριλαμβανομένων 500 θερμίδων ζωικής προέλευσης ημερησίως, απαιτεί αύξηση κατά 30% της σημερινής αγροτικής παραγωγής - σε σχέση με το 80% που απαιτεί το πρώτο σενάριο - και θα σήμαινε σημαντική μείωση της κατανάλωσης τροφίμων σε κάποιες χώρες, με ταυτόχρονη μεγάλη αύξησή της σε άλλες.
Ο αριθμός των 3.000 θερμίδων ημερησίως είναι ο σημερινός παγκόσμιος μέσος όρος ατομικής πρόσληψης τροφής, με την κατανάλωση να κυμαίνεται από 4.000 θερμίδες ημερησίως στις βιομηχανοποιημένες χώρες του ΟΟΣΑ έως λιγότερες από 2.500 θερμίδες ημερησίως στις χώρες της υποσαχάριας Αφρικής.
Η έκθεση προς το παρόν δεν λαμβάνει υπόψη της ζητήματα όπως οι χρήσεις γης, τα βιοκαύσιμα και η κλιματική αλλαγή, καθώς αυτά θα αναλυθούν στις επόμενες μελέτες που ετοιμάζονται. Επίσης, η έκθεση αποφεύγει να κάνει προτάσεις για τη χάραξη αγροτικής πολιτικής. «Δεν είναι δική μας δουλειά» λένε οι υπεύθυνοί της. Ο στόχος τους πλέον είναι να θέσουν τα θεμελιώδη ερωτήματα σε σχέση με το αγροτικό ζήτημα τα οποία πρέπει να απαντηθούν από τη διεθνή ερευνητική κοινότητα.
Οι αλλαγές που συμβαίνουν στη ζήτηση των τροφίμων, στα πρότυπα ζωής, στο κλίμα και στους υπόλοιπους παράγοντες απαιτούν τη διάνοιξη νέων δρόμων στην έρευνα, καταλήγει η έκθεση. Οι δύο συνεργαζόμενοι φορείς έχουν ήδη αρχίσει να δουλεύουν πάνω σε έναν αριθμό νέων προγραμμάτων.
Σε αυτά περιλαμβάνονται: το σχέδιο Dualine για την επισιτιστική αειφορία· ευρωπαϊκά προγράμματα που ασχολούνται με τη μακροβιότητα της ζωικής παραγωγής· προτάσεις για τη ρύθμιση της αγοράς τροφίμων· και η συνεργασία με διεθνείς ομίλους για την ανάπτυξη νέων στρατηγικών παραγωγής όσον αφορά το ρύζι, το σιτάρι και τα υπόλοιπα δημητριακά. Μία ακόμη προτεραιότητά τους είναι η εκπόνηση προτύπων χρήσης της γης.
Η μελέτη αναγνωρίζει το κολοσσιαίο μέγεθος του έργου που έχει αναληφθεί, καταλήγοντας ότι «σε έναν κόσμο όπου οι πόροι σπανίζουν, ο πιο σπάνιος από όλους μπορεί να είναι ο χρόνος».
© 2011 Nature News

Κυριακή 5 Ιουνίου 2011

Η πόλη που επιθυμεί τα πυρηνικά απόβλητα!



ΕΙΡΗΝΗ ΒΕΝΙΟΥ από το Βήμα 5/6/2011
Δεν πάει πολύς καιρός από το πυρηνικό ατύχημα της Φουκουσίμα στην Ιαπωνία και τα αναπάντητα ερωτήματα παραμένουν αμέτρητα. Ποιες θα είναι οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του σε ανθρώπους και περιβάλλον; Αραγε ποιο θα είναι το μέλλον της πυρηνικής ενέργειας τώρα που, με οδηγό τη Γερμανία, η μία χώρα μετά την άλλη αποφασίζουν ή το σκέπτονται να βάλουν λουκέτο στα πυρηνικά εργοστάσια; Τι θα απογίνουν τα πυρηνικά απόβλητα που «βαραίνουν» τον πλανήτη;

Το τελευταίο ερώτημα είναι ίσως η «καυτή πατάτα» που καλούμαστε ως ανθρωπότητα να χειριστούμε με ιδιαίτερη ευαισθησία, καθώς ακόμη και αν κλείσουν όλοι οι πυρηνικοί σταθμοί τα επικίνδυνα ραδιενεργά απόβλητα θα συνεχίσουν να στοιχειώνουν τόσο εμάς όσο και τις μελλοντικές γενιές. Οσο παράδοξο και αν φαίνεται, ωστόσο, υπάρχει μια πόλη η οποία... επιθυμεί τα πυρηνικά απόβλητα! Πρόκειται για τη σουηδική Φόρσμαρκ, στα ανατολικά παράλια του Εστχάμαρ, την οποία οι επιστήμονες της σουηδικής Εταιρείας Πυρηνικών Καυσίμων και Διαχείρισης Πυρηνικών Αποβλήτων (Svensk Karnbranslehantering AB - SKB) έχουν επιλέξει ως το ιδανικό σημείο για την ανέγερση μιας οριστικής «αποθήκης» ταφής των πυρηνικών αποβλήτων όλης της χώρας. Και το κυριότερο όλων, με την πλειοψηφική υποστήριξη των πολιτών.


Η πυρηνική χημικός και διευθύντρια του Τμήματος Περιβάλλοντος, Μετόχων και Κοινωνίας της σουηδικής Εταιρείας Πυρηνικών Καυσίμων και Διαχείρισης Πυρηνικών Αποβλήτων (SKB) Σαΐντα Ενγκστρομ


Ταφή πυρηνικών αποβλήτων στο βραχώδες υπόστρωμα 

Το επίδοξο σχέδιο βασίζεται στην τεχνική SKB-3: μια νέα και κατά τους ειδικούς ασφαλέστερη μέθοδο αποθήκευσης των αποθεμάτων χρησιμοποιημένων πυρηνικών καυσίμων με τη βοήθεια σφραγισμένων χάλκινων κανίστρων που θα «φυτεύονται» και θα σφραγίζονται εκ νέου σε βάθος 500 μέτρων στην καρδιά του βραχώδους υποστρώματος του εδάφους.

«Τα τελευταία 30 χρόνια μελετάμε σε βάθος κάθε πτυχή της συγκεκριμένης μεθόδου»
αναφέρει στο «Βήμα» η Σαΐντα Ενγκστρομ, πυρηνική χημικός και διευθύντρια του Τμήματος Περιβάλλοντος, Μετόχων και Κοινωνίας της SKB. «Συγκεκριμένα μελετήσαμε πολύ προσεκτικά τους γεωλογικούς παράγοντες της περιοχής του Φόρσμαρκ, θέματα που αφορούν την ασφάλεια τόσο των εγκαταστάσεων όσο και της μεθόδου αποθήκευσης, τη μελλοντική πιθανότητα διάβρωσης του υπεδάφους και τις γενικότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχει ένα τέτοιο εγχείρημα. Καταλήξαμε λοιπόν στο ότι το ασφαλέστερο και πιο σταθερό σημείο για την αποθήκευση των πυρηνικών αποβλήτων βρίσκεται βαθιά μέσα στη γη. Για τον λόγο αυτόν η σύσταση του εδάφους της συγκεκριμένης θέσης είναι μεγίστης σημασίας» μας εξηγεί η ειδικός.

«Στην παρούσα φάση έχουμε υποβάλει τις απαραίτητες αιτήσεις στη σουηδική κυβέρνηση και στην αρμόδια αρχή ασφαλείας που θα εξετάσουν με τη σειρά τους όλες τις μελέτες και αξιολογήσεις μας. Είμαστε ωστόσο ιδιαίτερα αισιόδοξοι και πιστεύουμε ότι θα λάβουμε την έγκριση για την κατασκευή της μόνιμης αποθήκης ως το 2013-2015» προσθέτει η Ενγκστρομ.



Πυρηνική... ιστορία 

Η πυρηνική δραστηριότητα της Σουηδίας ξεκίνησε το 1972, όταν ετέθη σε λειτουργία ο πρώτος πυρηνικός αντιδραστήρας στην περιοχή Οσκαρσχαμν. Τρία χρόνια αργότερα ακολούθησε ένας δεύτερος αντιδραστήρας, ενώ το 1976 ετέθη σε λειτουργία ο τρίτος στην περιοχή Ρίνγκχαλς. Μέσα στα επόμενα χρόνια ο συγκεκριμένος τομέας επεκτάθηκε στη χώρα, με αποτέλεσμα σήμερα το 40% της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας να προέρχεται από πυρηνικές εγκαταστάσεις. Συνολικά υπάρχουν 12 πυρηνικοί αντιδραστήρες στη χώρα, από τους οποίους οι 10 παραμένουν ενεργοί.

Τα πυρηνικά απόβλητα προκύπτουν μεταξύ άλλων όταν η πυρηνική ενέργεια χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρισμού. Είναι ιδιαίτερα επικίνδυνα, χρήζουν ιδιαίτερης μεταχείρισης και οφείλουν να απομακρύνονται και να απομονώνονται άμεσα απο τον άνθρωπο και το περιβάλλον. Για τον λόγο αυτόν τη δεκαετία του '70 οι σουηδικές εταιρείες πυρηνικής ενέργειας αποφάσισαν την ίδρυση της SKB: μιας εταιρείας που θα αναλάμβανε την ασφαλή διαχείριση και αποθήκευση όλων των πυρηνικών αποβλήτων της χώρας. Βάσει νόμου η Σουηδία δεν μπορεί να δεχθεί τα πυρηνικά απόβλητα μιας άλλης χώρας ή αντίστοιχα να στείλει τα δικά της κάπου αλλού.
Η SKB για την ώρα έχει υπό την εποπτεία της δύο μονάδες υπόγειας αποθήκευσης πυρηνικών αποβλήτων. Η πρώτη, η λεγόμενη Clab, βρίσκεται κοντά στο Οσκαρσχαμν και αποτελεί μια μονάδα υπόγειας αποθήκευσης αποθεμάτων χρησιμοποιημένων πυρηνικών καυσίμων σε δεξαμενές παγωμένου νερού. Τα απόβλητα τοποθετούνται σε ειδικά δοχεία και στη συνέχεια βυθίζονται στις δεξαμενές περιορίζοντας έτσι τη θερμότητά τους και τη ραδιενεργή τους δράση κατά περίπου 90% μέσα σε διάστημα μόλις ενός έτους. Η δεύτερη μονάδα αποθήκευσης βραχυβίων ραδιενεργών αποβλήτων βρίσκεται στο Φόρσμαρκ, στην ίδια περιοχή όπου αναμένεται να κατασκευαστούν οι νέες εγκαταστάσεις οριστικής απόθεσης. Οι μετακινήσεις των αποβλήτων από τα πυρηνικά εργοστάσια προς τις μονάδες αποθήκευσης αποβλήτων πραγματοποιούνται από θαλάσσης με τη βοήθεια του M/S Sigyn, ενός ειδικά διαμορφωμένου πλοίου.
Οι μελλοντικές εγκαταστάσεις θα αποτελούνται από ένα σύστημα υπόγειων τούνελ μήκους 65 χλμ. σε βάθος 500 μέτρων μέσα στη γη και θα καλύπτουν μια έκταση 4 τετρ. χλμ. Η χωρητικότητα της νέας μονάδας αποθήκευσης θα αγγίζει, κατά τους ειδικούς, τα 60.000 κάνιστρα στα οποία θα βρίσκονται σφραγισμένα αποθέματα χρησιμοποιημένων πυρηνικών καυσίμων συνολικού βάρους 12.000 τόνων.

Διαχείριση με την υποστήριξη του κόσμου 

Ο Δήμος Φόρσμαρκ φαίνεται να αγκαλιάζει με θέρμη τα σχέδια των ειδικών. Σημαντικό ρόλο σε αυτό βέβαια έχει παίξει η διαρκής ενημέρωση του κοινού γύρω από τις ενέργειες της σουηδικής εταιρείας διαχείρισης πυρηνικών αποβλήτων.

«Στην περιοχή του Φόρσμαρκ, όπου και αποφασίσαμε να κατασκευάσουμε την αποθήκη ταφής, διατηρούμε πολύ καλή επικοινωνία με τους πολίτες τα τελευταία 14 χρόνια. Αλλωστε εκεί υπάρχει ήδη μια αποθήκη αποβλήτων η οποία λειτουργεί από το 1988, γεγονός που σημαίνει ότι οι πολίτες είναι ήδη εξοικειωμένοι με το έργο της SKB. Οπως είδαμε από τελευταίες δημοσκοπήσεις, σχεδόν το 80% των κατοίκων αποδέχεται την κατασκευή των νέων εγκαταστάσεων στην περιοχή τους αν λάβουμε την έγκριση της σουηδικής κυβέρνησης και της αρχής ασφαλείας. Ο κόσμος γενικά είναι πολύ συνεργάσιμος ως προς τη διαχείριση των σουηδικών αποβλήτων» τονίζει η Ενγκστρομ.

Η νέα μέθοδος αποθήκευσης 
Οι επιστήμονες, όπως αναφέρουν, ανέπτυξαν μια ασφαλέστερη μέθοδο οριστικής αποθήκευσης των χρησιμοποιημένων πυρηνικών καυσίμων. Η KBS-3, όπως ονομάζεται, ακολουθεί τη λογική της τριπλής μόνωσης. Βασίζεται, δηλαδή, στην εφαρμογή τριών διαφορετικών μονωτικών «φραγμάτων» για την αποφυγή τυχόν διαρροών ραδιενεργών ουσιών στο υπέδαφος και στον υδροφόρο ορίζοντα, όπως επίσης και την παρεμπόδιση εισχώρησης άλλων ουσιών στο εσωτερικό τους.

Το μυστικό κρύβεται σε ένα χάλκινο κυλινδρικό κάνιστρο στο οποίο θα εισάγονται και θα σφραγίζονται τα απόβλητα. Στη συνέχεια, αυτό θα μεταφέρεται στο υπόγειο τούνελ και θα τοποθετείται σε κατακόρυφη θέση που φέρει προστατευτική επίστρωση από πηλό μπεντονίτη. Χαρακτηριστικό του μπεντονίτη είναι ότι όταν έρχεται σε επαφή με υγρό διογκώνεται εμποδίζοντας τη διαρροή και την εισχώρηση ουσιών από και προς το εσωτερικό του. Τα δύο αυτά μέρη μονωτικού φραγμού, σύμφωνα με το όραμα των επιστημόνων, θα βρίσκονται εντός του βραχώδους υποστρώματος, το οποίο εκτιμάται ότι σχηματίστηκε πριν από σχεδόν δύο δισ. χρόνια. Η μεγάλη του ιστορία, όπως εξηγούν, τους επιτρέπει να γνωρίζουν καλά τη ρηξιγενή ζώνη του, με αποτέλεσμα να μπορούν να προβλέψουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τα μελλοντικά του χαρακτηριστικά. Τέλος, τα θαμμένα απόβλητα θα σφραγίζονται εκ νέου στα ειδικά διαμορφωμένα τούνελ με μπλοκ μπεντονίτη και τσιμέντο.

«Πιστεύουμε ότι πρόκειται για την ασφαλέστερη μέθοδο μόνιμης αποθήκευσης πυρηνικών αποβλήτων. Ηδη η Φινλανδία έχει αποφασίσει να την εφαρμόσει μόλις λάβει την έγκριση της κυβέρνησης» επισημαίνει η Ενγκστρομ.
Το πολλά υποσχόμενο σχέδιο όμως θα μπορούσε ενδεχομένως να δεχθεί τις απειλές της φύσης υπό μορφή σεισμικής ή ηφαιστειακής δραστηριότητας στη γύρω περιοχή;

«Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο επιλέξαμε ένα σημείο το οποίο είναι ιδιαίτερα σταθερό. Δεν θέλαμε μια περιοχή με πλούσιο υδροφόρο ορίζοντα και θραυσιγενή χαρακτηριστικά. Η λίστα με τις απαιτούμενες γεωλογικές και γεωχημικές προϋποθέσεις για κάτι τέτοιο είναι τεράστια. Ωστόσο, το σενάριο της σεισμικής ή της ηφαιστειακής δραστηριότητας δεν θα προκαλούσε πρόβλημα, όπως πολλοί μπορεί να φαντάζονται» μας λέει η διευθύντρια.
«Μέχρι στιγμής η SKB δεν έχει στο ιστορικό της κάποιο ατύχημα» συνεχίζει. «Εχουν συμβεί ωστόσο διάφορα περιστατικά, άλλα περισσότερο σοβαρά και άλλα λιγότερο. Ως εταιρεία είμαστε πολύ ευαισθητοποιημένοι σε θέματα ασφαλείας. Διαθέτουμε ένα πλήρως ενημερωμένο σύστημα αναφοράς περιστατικών στο οποίο προστίθενται ακόμη και ανεπαίσθητα συμβάντα, τα οποία όμως σε κάποια άλλη περίπτωση θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε σοβαρά περιστατικά. Πιστεύουμε ότι μαθαίνουμε από τα λάθη μας. Ωστόσο ως σήμερα δεν έχει καταγραφεί κάποιο περιστατικό που να σχετίζεται με διαρροή ραδιενεργών ουσιών. Αυτό είναι υψίστης σημασίας αν θέλουμε να έχουμε την υποστήριξη και την εμπιστοσύνη των πολιτών. Αν λοιπόν θέλουμε να κατασκευάσουμε μια καινούργια εγκατάσταση μόνιμης αποθήκευσης πυρηνικών αποβλήτων, θα πρέπει να τους αποδείξουμε εμπράκτως ότι μπορούμε να λειτουργήσουμε αποτελεσματικά και με ασφάλεια τις εγκαταστάσεις αποθήκευσης που ήδη διαθέτουμε». 



Εξαγωγή πυρηνικής τεχνογνωσίας 
Εδώ και χρόνια η SKB μοιράζεται την εμπειρία της με άλλες χώρες της Ευρώπης μέσω της θυγατρικής εταιρείας με διεθνή δραστηριοποίηση SKB International. «Συνεργαζόμαστε με αρκετές χώρες- ανάμεσά τους η Φινλανδία, η Γαλλία, η Βρετανία, ο Καναδάς - και εξάγουμε την τεχνογνωσία μας και την τεχνολογία μας» αναφέρει η Ενγκστρομ. «Για πολλά χρόνια βρισκόμασταν σε επαφή σε συμβουλευτικό επίπεδο με χώρες της πρώην Σοβιετικής Ενωσης. Δεν επιθυμούμε απλώς να πουλήσουμε τις ιδέες μας σε άλλα κράτη αλλά ενδιαφερόμαστε ώστε να γίνεται σωστή διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων. Αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί από τη στιγμή που υπάρχει τεχνογνωσία κάποιου επιπέδου, γιατί κάποιος να πρέπει να ξεκινά από το μηδέν;».

Το μέλλον της πυρηνικής ενέργειας 
Για κάθε πηγή ενέργειας που επιλέγουμε να χρησιμοποιήσουμε, υποστηρίζει η πυρηνική χημικός, υπάρχει και το αντίστοιχο κόστος. Είτε αναφερόμαστε σε πυρηνική ενέργεια, υδροηλεκτρική ενέργεια ή ενέργεια που προέρχεται από ορυκτά καύσιμα.

«Ως πολίτης πιστεύω ότι το ενεργειακό μας μέλλον μπορεί να κρύβεται στον συνδυασμό διαφορετικών πηγών. Αυτές βέβαια διαφέρουν από χώρα σε χώρα και έχουν να κάνουν με τις συνθήκες που επικρατούν σε κάθε κράτος και τις εναλλακτικές λύσεις που υπάρχουν διαθέσιμες. Για παράδειγμα, η Κίνα δεν βρίσκεται στην ίδια μοίρα με το Κονγκό ή τη Σουηδία ή τη Ρωσία. Οπως δείχνουν τα πράγματα, η ανθρωπότητα προτίθεται να χρησιμοποιήσει ως και την τελευταία ρανίδα της διαθέσιμης ενέργειας του πλανήτη. Οφείλουμε λοιπόν να το κάνουμε με τον ασφαλέστερο δυνατό τρόπο τόσο για το περιβάλλον όσο και για εμάς τους ίδιους. Ενα είναι σίγουρο: ότι ακόμη και αν κλείσουμε σήμερα ή σε 100 χρόνια από σήμερα όλα τα πυρηνικά εργοστάσια του πλανήτη, τα πυρηνικά απόβλητα θα εξακολουθούν να υπάρχουν. Η επικινδυνότητά τους είναι υπερβολικά υψηλή και, αν δεν τα διαχειριστούμε εμείς με την αρμόζουσα προσοχή, τότε θα κληθούν να το κάνουν τα παιδιά μας...».


Παρασκευή 27 Μαΐου 2011

To ηλεκτρόνιο είναι πράγματι (σχεδόν) τελείως σφαιρικό

 
Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο
Ξέρουμε ότι είναι υπερκινητικό, ότι είναι αρνητικά φορτισμένο και ότι «κινεί» την ενέργεια του κόσμου μας. Τώρα μαθαίνουμε ότι το ηλεκτρόνιο είναι όπως όλα δείχνουν απολύτως στρογγυλό -σχεδόν το πρότυπο μιας τέλειας σφαίρας.

Η είδηση, η οποία ήρθε από τις ακριβέστερες μετρήσεις που έχουν γίνει μέχρι σήμερα, απογοήτευσε κάποιους επιστήμονες. Μια «ανωμαλία» στο σφαιρικό σχήμα του ηλεκτρονίου θα επιβεβαίωνε την ύπαρξη ορισμένων υποατομικών σωματιδίων και κάποιες νεότερες θεωρίες της Φυσικής ενώ ίσως μας έδινε απαντήσεις για την τύχη της αντιύλης.

Οι ειδικοί ωστόσο δεν το βάζουν κάτω. Θεωρούν ότι μελλοντικές, ακόμη πιο ακριβείς μετρήσεις, ίσως βάλουν τα πράγματα στη θέση τους.

Πιο τέλειο δεν γίνεται


Το πείραμα, το οποίο διενεργήθηκε από ερευνητές του Imperial College στο Λονδίνο και είναι το τελευταίο και πιο «βελτιωμένο» από μια μεγάλη σειρά ανάλογων εγχειρημάτων, ήταν κατηγορηματικό: το ηλεκτρόνιο είναι μια τέλεια σφαίρα με απόκλιση ένα σε ένα εκατομμύριο δισεκατομμύρια.

«Αν φανταστούμε ότι θα μπορούσαμε να μεγεθύνουμε το ηλεκτρόνιο τόσο ώστε να αποκτήσει το μέγεθος του Ηλιακού Συστήματος τότε θα ήταν σφαιρικό με απόκλιση μικρότερη από μια τρίχα των μαλλιών μας». δήλωσε ο Εντουαρντ Χάιντς, φυσικός στο Imperial College και επικεφαλής της ομάδας των ερευνητών, στην ιστοσελίδα της επιθεώρησης Nature όπου και δημοσιεύεται η σχετική μελέτη.

Ηλεκτρόνιο και Καθιερωμένο Μοντέλο

Η τόση ενασχόληση των φυσικών με την τελειότητα της σφαίρας του ηλεκτρονίου δεν εμπίπτει στο πλαίσιο κάποιας επιστημονικής τελειομανίας. Το αν το υποατομικό σωματίδιο έχει απόλυτα σφαιρικό σχήμα ή όχι έχει καθοριστική σημασία για ορισμένες σύγχρονες θεωρίες οι οποίες προσπαθούν να συμπληρώσουν τα κενά του Καθιερωμένου Μοντέλου, όπως η υπερσυμμετρία.

Με βάση τα όσα ξέρουμε από το Καθιερωμένο Μοντέλο της Φυσικής έχουμε μάθει να «βλέπουμε» το ηλεκτρόνιο σαν μια αρνητικά φορτισμένη σφαίρα που κινείται γύρω από τον πυρήνα του ατόμου. Το Καθιερωμένο Μοντέλο όμως αδυνατεί να εξηγήσει ορισμένα φαινόμενα του Σύμπαντος. Γι’ αυτό ορισμένες θεωρίες, όπως η υπερσυμμετρία, έχουν έλθει να συμπληρώσουν τα κενά προσθέτοντας γύρω του ένα «νέφος» από θεωρητικά σωματίδια.

Η ύπαρξη όμως αυτών των σωματιδίων θα πρέπει να χαλάει την τέλεια στρογγυλάδα του ηλεκτρονίου: το σχήμα του αντί για απόλυτα σφαιρικό θα πρέπει να είναι ελαφρώς πεπλατυσμένο στους πόλους, όπως αυτό της Γης. «Αυτό που κάναμε εμείς ήταν να σχεδιάσουμε ένα πείραμα για να ελέγξουμε αυτό το ενδεχόμενο με ένα πολύ, πολύ υψηλό βαθμό ακριβείας» εξήγησε ο κ. Χάιντς.

Η αναζήτηση συνεχίζεται

Τα αποτελέσματα του πειράματος δεν εμφάνισαν ωστόσο καμία τέτοια ένδειξη, αφού δεν εντόπισαν σχεδόν ούτε ένα ψεγάδι στη σφαίρα του ηλεκτρονίου. Ο κ. Χάιντς τονίζει ότι αυτό δεν σημαίνει ότι θεωρίες όπως η υπερσυμμετρία καταρρίπτονται, το βέβαιο όμως είναι ότι δεν αποκτούν την πολυπόθητη επιβεβαίωσή τους. Τουλάχιστον όχι ακόμη.

Ο καθηγητής και η ομάδα του επεξεργάζονται την τελειοποίηση των μεθόδων τους και την επιστροφή τους με ένα νέο πείραμα δεκαπλάσιας ακρίβειας εντός της επόμενης πενταετίας. Ο απώτερος στόχος πάντως είναι μια ακρίβεια 100 φορές μεγαλύτερη από αυτή που προσφέρουν τα σύγχρονα μέσα.

«Αν εκατονταπλασιάζαμε την ακρίβεια και πάλι δεν βλέπαμε τίποτε θα αποκλείαμε κατά κάποιον τρόπο όλες τις σύγχρονες θεωρίες» δήλωσε ο φυσικός. «Οι θεωρητικοί όμως είναι πολύ δημιουργικοί και το πιθανότερο είναι ότι θα επινοούσαν μοντέλα όπου η απόκλιση από το σφαιρικό σχήμα θα ήταν ακόμη μικρότερη».

Βήμα Science

Δευτέρα 23 Μαΐου 2011

Σκοτεινή ενέργεια


από το Βήμα 20/05/11
Λονδίνο 
Οσο και αν ορισμένοι δυσκολεύονται να το πιστέψουν, η σκοτεινή ενέργεια τελικά φαίνεται πως υπάρχει. Αυτό πιστοποιούν τα πρώτα αποτελέσματα της μεγαλύτερης αστρονομικής «χαρτογράφησης» που έχει γίνει μέχρι σήμερα, τα οποία επιπλέον δείχνουν ότι το Σύμπαν όχι απλώς επεκτείνεται διαρκώς, αλλά και ότι η επέκταση αυτή γίνεται με επιταχυνόμενο ρυθμό.
Ετσι αποδεικνύεται ότι τελικά ο Αϊνστάιν δεν έκανε λάθος. Αυτή η ασύλληπτη μορφή ενέργειας δρα ως κοσμολογική σταθερά η οποία υπερνικά τη βαρυτική επιρροή και «σπρώχνει» το Σύμπαν προς τα έξω, σε μια επέκταση που φαινομενικά αντιβαίνει στους νόμους της βαρύτητας.
Η ανακάλυψη χαιρετίζεται από τους αστροφυσικούς ως τεράστιας σημασίας, όχι μόνο επειδή επιβεβαιώνει τις ως τώρα θεωρίες τους αλλά και γιατί, όπως τονίζουν, αποτελεί ένα ουσιαστικό βήμα για τις μελλοντικές έρευνές τους.
Μελέτη στους γαλαξίες
Η διεθνής ομάδα ερευνητών μελέτησε επί πέντε χρόνια περισσότερους από 200.000 γαλαξίες φθάνοντας πίσω στον χρόνο ως και 8 δισ. έτη φωτός _ περισσότερο από το μισό της ηλικίας του Σύμπαντος. Στόχος τους ήταν να μετρήσουν την επίδραση της σκοτεινής ενέργειας μέσω της ανάπτυξης ενός τρισδιάστατου χάρτη της κατανομής των σμηνών των μακρινών γαλαξιών στο Σύμπαν.
Για να εξασφαλίσουν αντικειμενικό έλεγχο σε σχέση με μελέτες που έχουν γίνει στο παρελθόν υιοθέτησαν μια πρωτοποριακή προσέγγιση χρησιμοποιώντας δυο τεχνικές. Η πρώτη αφορούσε τη μέτρηση των βαρυονικών ακουστικών ταλαντώσεων, ενός προτύπου που παρατηρείται στην κατανομή των γαλαξιών στο Σύμπαν.
Η δεύτερη επικεντρωνόταν στη μέτρηση της ταχύτητας με την οποία σχηματίστηκαν τα σμήνη των γαλαξιών στο πέρασμα του χρόνου. Και οι δυο τεχνικές επιβεβαίωσαν την ύπαρξη της σκοτεινής ενέργειας και την επιτάχυνση της επέκτασης του Σύμπαντος.
Απρόσμενες ανακαλύψεις
«Η επιτάχυνση της επέκτασης του Σύμπαντος ήταν μια ανακάλυψη που μας εξέπληξε»τόνισε ο Κρις Μπλέικ του Πολυτεχνείου του Σουίνμπερν της Αυστραλίας, ένας εκ των συγγραφέων της μελέτης, μιλώντας στον αυστραλιανό Τύπο. «Εδειξε ότι έχουμε ακόμη να μάθουμε πολλά γύρω από τη Φυσική».
Το γεγονός ότι το Σύμπαν επεκτείνεται προβληματίζει εδώ και καιρό τους επιστήμονες, Κάτι τέτοιο αντίκειται στις θεωρίες του Αϊνστάιν που υπαγορεύουν ότι η βαρύτητα είναι μια δύναμη έλξης που συγκρατεί το Σύμπαν. Η σκοτεινή ενέργεια, η οποία «συνελήφθη» ως έννοια στα τέλη της δεκαετίας του 1990 από τη μελέτη των μακρινών σουπερνόβα, αποτέλεσε τον από μηχανής Θεό που ήρθε να δώσει απάντηση σε αυτό το αδιέξοδο.
Οι θεωρητικοί την προτείνουν ως μια δύναμη που επενεργεί σε ολόκληρο το Σύμπαν _ μια κοσμολογική σταθερά _ και υπολογίζουν ότι αποτελεί το 74% του Σύμπαντος με την εξίσου «ασύλληπτη» σκοτεινή ύλη _ η οποία δεν εκπέμπει ούτε ανακλά καμία ανιχνεύσιμη ακτινοβολία _  να συνιστά το 22% και τη γνωστή μας ύλη _ άστρα, πλανήτες, γαλαξίες κ.ο.κ. _ μόλις το 4%.
Αντίθετα η αντίπαλη θεωρία απορρίπτει την ύπαρξή της σκοτεινής ενέργειας και αποδίδει την επέκταση του Σύμπαντος σε μια «μεταστροφή» της βαρύτητας. Προσάπτει το λάθος στον Αϊνστάιν υποστηρίζοντας ότι ο μεγάλος θεωρητικός δεν υπολόγισε ότι η βαρύτητα στις πολύ μεγάλες αποστάσεις μετατρέπεται από δύναμη έλξης σε δύναμη απώθησης.
Δικαίωση των θεωριών
«Η δράση της σκοτεινής ενέργειας είναι σαν να ρίχνεις μια μπάλα ψηλά στον αέρα και αυτή να τρέχει όλο και πιο γρήγορα προς τον ουρανό» εξήγησε ο κ. Μπλέικ. «Τα αποτελέσματα μας λένε ότι η σκοτεινή ύλη αποτελεί πράγματι μια κοσμολογική σταθερά, όπως είχε προτείνει ο Αϊνστάιν».
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος WiggleZ, το οποίο ξεκίνησε το 2006 και ολοκληρώθηκε εφέτος. Για τη διενέργειά της χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα από το διαστημικό τηλεσκόπιο Galaxy Evolution Explorer (Galex) της NASA και το Αγγλο-Αυστραλιανό Τηλεσκόπιο (Anglo-Australian Telescope) στο όρος Σάιντινγκ Σπρινγκ της Αυστραλίας.
Τα πρώτα συμπεράσματα των ερευνητών περιγράφονται σε δυο μελέτες οι οποίες έχουν γίνει δεκτές προς δημοσίευση στην επιθεώρηση «Monthly Notices of the Royal Astronomical Society».

Πέμπτη 28 Απριλίου 2011

21 ερωτήσεις θεωρίας για τη Γ λυκείου


E1 Στα κάτω άκρα δύο κατακόρυφων ελατηρίων (1) και (2) με σταθερές k1 και k2 ισορροπούν σώματα με μάζες m1 και m2 αντιστοίχως με m1>m2. Τα ελατήρια παρουσιάζουν την ίδια επιμήκυνση. Απομακρύνουμε τα σώματα από τη θέση ισορροπίας του κατά την ίδια απόσταση d. Για τις ενέργειες των δύο ταλαντώσεων ισχύει η σχέση:

α. Ε1=Ε2            β. Ε1>Ε2           γ. Ε2>Ε1

Ε2 Σε ιδανικό κύκλωμα ηλεκτρικών ταλαντώσεων LC τη στιγμή που το φορτίο του πυκνωτή είναι το μισό του μέγιστου η ενέργεια του μαγνητικού πεδίου του πηνίου είναι το:
α. 25%               β. 50%                  γ. 75%
της ολικής ενέργειας του κυκλώματος.

Ε3 Σε μια φθίνουσα μηχανική ταλάντωση το πλάτος μειώνεται με το χρόνο σύμφωνα με τη σχέση Α=Α0e-Λt. Τη χρονική στιγμή t=0 το πλάτος είναι Α0 και τη t1=Τ, το πλάτος γίνεται Α1=Α0/2. Το πλάτος της ταλάντωσης τη χρονική στιγμή t2=4Τ θα είναι:
α. Α0/4                β. Α0/8                   γ. Α0/16

Ε4 Σώμα μάζας m κρεμασμένο από ελατήριο σταθεράς k κάνει εξαναγκασμένη ταλάντωση πλάτος Α και συχνότητας f1. παρατηρούμε ότι αν η συχνότητα του διεγέρτη αυξηθεί και γίνει f2 το πλάτος της εξαναγκασμένης ταλάντωσης είναι πάλι Α. Για να γίνει το πλάτος της εξαναγκασμένης ταλάντωσης μεγαλύτερο του Α, πρέπει η συχνότητα του διεγέρτη να είναι:

α. f>f2,                 β. f<f1                    γ. f1<f<f2

Ε5 Ταλαντωτής εκτελεί ταυτόχρονα δύο απλές αρμονικές ταλαντώσεις με εξισώσεις x1=0,8ημ(10t+π/2) και x2=0,6ημ(10t+3π/2) (SI) που εξελίσσονται στην ίδια διεύθυνση γύρω από το ίδιο κέντρο με την ίδια συχνότητα.
Ι. Το πλάτος της συνισταμένης ταλάντωσης είναι:           α. 1m             β. 0,2m            γ. 1,4m
ΙΙ. Η διαφορά φάσης μεταξύ συνισταμένης ταλάντωσης και της x1=f(t) είναι:

α. 0                               β. π rad                                 γ. π/2 rad

Ε6 Ταλαντωτής εκτελεί ταυτόχρονα δύο ΑΑΤ με συχνότητες f1=98Ηz και f2=102Ηz που εξελίσσονται γύρω από το ίδιο κέντρο, έχουν ίδιο πλάτος και ίδια διεύθυνση.
Ι. Ο ταλαντωτής μέσα σε 1s διέρχεται από τη θέση ισορροπίας του:                                                
α.  4φορές                      β. 100 φορές                        γ. 200 φορές

ΙΙ. Το πλάτος του ταλαντωτή μηδενίζεται μέσα σε χρόνο 1s:                                                     
α. 4φορές               β. 100 φορές                         γ. 200φορές

Ε7 Εγκάρσιο αρμονικό κύμα διαδίδεται σύμφωνα με την εξίσωση:
y=0,4ημ[πt/3 - 2πx/3+π/2], ( στο S.I).
 Το κύμα  θα φτάσει σε σημείο, Σ, με xΣ=12m, (η αρχή του άξονα έχει x=0) τη χρονική στιγμή:
α. 45s                      β. 24s                    γ. 22,5s


Ε8 Μια πηγή αρμονικής διαταραχής Ο βρίσκεται στην αρχή του άξονα διάδοσης Οx του κύματος και έχει x0=0. Το κύμα διαδίδεται κατά τη θετική φορά του άξονα. Το σημείο Ο ταλαντώνεται με εξίσωση απομάκρυνσης,  y=Αημ(ωt+π/2). Κάποια χρονική στιγμή t σημείο Μ του άξονα Οx  βρίσκεται στη θέση y=+Α. Την ίδια στιγμή άλλο σημείο Λ του ίδιου άξονα  του οποίου η φάση προηγείται της φάσης του Μ κατά 5π/3 θα βρίσκεται σε θέση:

α. y=0                    β. y=+Α               γ. y=-Α                 δ. y=+Α/2

Ε9 Σε μια τεντωμένη χορδή διαδίδονται ταυτόχρονα δύο αρμονικά κύματα. Η εξίσωση του ενός κύματος είναι y1=Αημ2π(t-2x). Αν η χορδή μένει συνεχώς ακίνητη τότε η εξίσωση του άλλου κύματος είναι:
α. y2=Αημ2π(t+2x)                                 γ. y2=Αημ2π(t+2x+0,5)
β. y2=Αημ2π(t-2x+0,5)                          δ. y2=Αημ2π(t-2x+0,25)

Ε10 Δύο πηγές κυμάτων Π1, Π2 παράγουν πάνω στην ελεύθερη επιφάνεια υγρού εγκάρσια μηχανικά κύματα. Οι εξισώσεις απομάκρυνσης των πηγών είναι y1=Αημωt και y2=Αημ(ωt+φ). Αν στη μεσοκάθετο του ευθυγράμμου τμήματος Π1Π2 όλα τα σημεία παραμένουν διαρκώς ακίνητα, τότε η τιμή της γωνίας φ είναι:
α. φ=π                       β. φ=π/2                    γ. φ=0


E11 Στην επιφάνεια του υγρού δημιουργούμε κύματα που προέρχονται από την πηγή Π και φτάνουν στον ανιχνευτή Α είτε απευθείας είτε μέσω ανάκλασης στον καθρέπτη Κ. Τα κύματα έχουν μήκος κύματος λ. Ο καθρέπτης ξεκινάει από το μέσον Μ της απόστασης ΠΑ και όταν φτάνει στη θέση Β, ο ανιχνευτής καταγράφει ελάχιστο. Τότε η απόσταση ΠΒ είναι 4m. Ο καθρέπτης συνεχίζει και όταν φτάνει στο σημείο Γ στο οποίο ΠΓ=5m ο ανιχνευτής καταγράφει το αμέσως επόμενο ελάχιστο. Το μήκος κύματος είναι:
α. λ=2m          β. λ=4m                  γ. λ=8m

Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.


Ε12 Τα άκρα μιας χορδής μήκους l=2m είναι στερεωμένα σε ακλόνητα σημεία. Δύο κύματα που διαδίδονται στη χορδή με μήκος κύματος λ=0,5m συμβάλουν και δημιουργούν στάσιμο κύμα.
Ι. Ο αριθμός των δεσμών που έχουν δημιουργηθεί πάνω στη χορδή είναι:
α. 5            β. 7           γ. 9

ΙΙ. Αν η ταχύτητα διάδοσης των κυμάτων είναι υ=103m/s και δημιουργούνται συνολικά 6 δεσμοί πάνω στη χορδή η τιμή της συχνότητας με την οποί ταλαντώνεται η χορδή πρέπει να είναι:
α. 1000Ηz              β. 1250Ηz               γ. 1500Ηz

Ε13 Η ένταση του ηλεκτρικού πεδίου ενός ηλεκτρομαγνητικού κύματος δίνεται από την εξίσωση Ε=3·10-2ημπ(1015t-2·107x) (SI).
Ι. Το κύμα διαδίδεται:              α. Στο κενό                β. Στον αέρα             γ. Σε άλλο υλικό
ΙΙ. Η ένταση του μαγνητικού πεδίου δίνεται από τη σχέση:
α. Β=6·10-10ημπ(1015t-2.·107x) (SI)          β.  Β=10-10ημπ(1015t-2·107x) (SI)
ΙΙΙ. Αυτό το ηλεκτρομαγνητικό κύμα ανήκει στα:     α. Υπεριώδες,    β. Ορατό,  γ. Μικροκύματα


Ε14 Η απόσταση μεταξύ του άξονα των πίσω τροχών και του άξονα των μπροστινών τροχών ενός αυτοκινήτου είναι 3m. Το βάρος του αυτοκινήτου κατανέμεται κατά 55% στους πίσω τροχούς και κατά 45% στους μπροστινούς. Το κέντρο βάρους του αυτοκινήτου βρίσκεται σε απόσταση x πίσω από το μπροστινό άξονα:
α. x=1,5m                 β.  x=1,65m                  γ. x=1,45m              

Ε15 Κύβος (1) και σφαίρα (2) ίδιας μάζας με μικρές διαστάσεις αφήνονται από το ίδιο ύψος δύο κεκλιμένων επιπέδων. Ο κύβος ολισθαίνει χωρίς τριβής και η σφαίρα κυλίεται χωρίς να ολισθαίνει.
Ι. Για τις κινητικές ενέργειες με τις οποίες φτάνουν στη βάση του κεκλιμένου επιπέδου ισχύει:
α. Κ1=Κ2            β. Κ1>Κ2              γ. Κ1<Κ2
ΙΙ. Για τις ταχύτητες με τις οποίες φτάνουν στη βάση του κεκλιμένου επιπέδου ισχύει:
α. υ1=υ2            β. υ1>υ2                  γ. υ1<υ2
ΙΙΙ. Αν τα κέντρα μάζας τους διανύουν ίσα διαστήματα μέχρι να φτάσουν στη βάση, τότε για τους χρόνους που χρειάστηκαν για να φτάσουν στη βάση ισχύει:
α. t1=t2          β. t1>t2             γ. t2>t1

Ε16 Διάπυρη σφαίρα πέφτει κατακόρυφα μέσα σε σταθερό βαρυτικό πεδίο ενώ ταυτόχρονα περιστρέφεται. Επειδή ψύχεται, συστέλλεται και η ακτίνα της μειώνεται, ενώ η μάζα και το σχήμα μένουν τα ίδια. Οι τριβές με τον αέρα θεωρούνται αμελητέες.
α. Πως μεταβάλλεται η στροφορμή της σφαίρας;
β. Πως μεταβάλλεται η γωνιακής της ταχύτητα;
γ. Διατηρείται ή όχι η μηχανική ενέργεια της σφαίρας;
δ. Πως μεταβάλλεται η κινητική ενέργεια λόγω περιστροφής της σφαίρας;

Ε17 Ομογενής δίσκος και λεπτό στεφάνι με ίδια μάζα και ακτίνα δέχονται τις ίδιες ροπές και περιστρέφονται γύρω από τον κύριο άξονα περιστροφής τους, με την ίδια φορά, ξεκινώντας από την ηρεμία. Μετά από μια περιστροφή:
α. Αποκτούν τις ίδιες γωνιακές ταχύτητες.
β. Ο δίσκος θα έχει αποκτήσει μεγαλύτερη κινητική ενέργεια.
γ.  Το στεφάνι θα αποκτήσει μεγαλύτερη γωνιακή ταχύτητα.
δ. Ο δίσκος θα αποκτήσει μικρότερη στροφορμή.  

Ε18 Σωματίδιο μάζας m1, ταχύτητας υ1, συγκρούεται μετωπικά και ελαστικά με ακίνητο πυρήνα μάζας m2. Μετά την κρούση το σωματίδιο ανακλάται με ταχύτητα, μέτρου, V1=2υ1/3.
Ι. Ο λόγος των μαζών των δύο σωμάτων, m1/m2 είναι:
α. 1/5                          β. 1/4                          γ. 5
ΙΙ. Το κλάσμα της κινητικής ενέργειας του σωματιδίου που μεταφέρθηκε στον πυρήνα είναι ΔΚ1/Κ1
α. 1/5                            β. 5/9                        γ. 4/5

Ε19 Τρένο Α κινείται με σταθερή ταχύτητα υ1 και κατευθύνεται προς το σταθμό όπου βρίσκεται ακίνητο τρένο, Β. Οι σειρήνες των δύο τρένων είναι πανομοιότυπες και εκπέμπουν ήχους ίδιας συχνότητας, fs. Κάθε μηχανοδηγός ακούει δύο ήχους των οποίων οι συχνότητες διαφέρουν λίγο μεταξύ τους, οπότε ακούει διακροτήματα. Ποιος από τους δύο μηχανοδηγούς αντιλαμβάνεται περισσότερα διακροτήματα στη μονάδα του χρόνου;

α. του τρένου, Α.                     β. του τρένου, Β.

Ε20 Πηγή (S) εκπέμπει ήχο μήκους κύματος λ με χρονική διάρκεια εκπομπής Δt. Παρατηρητής Α  πλησιάζει με σταθερή ταχύτητα προς την ακίνητη πηγή.
I. Το μήκος κύματος λΑ, που αντιλαμβάνεται ο παρατηρητής είναι:
α. λΑ< λ                       β. λΑ > λ                      γ. λΑ=λ
ΙΙ.  Η χρονική διάρκεια, ΔtΑ, του ήχου που ακούει ο παρατηρητής είναι:
α. ΔtΑ=Δt                   β. ΔtΑ>Δt                     γ. ΔtΑ<Δt

E21 Μια ακίνητη ηχητική πηγή S εκπέμπει στον αέρα ήχο συχνότητα fs. Ένας παρατηρητής Α απομακρύνεται από την πηγή με ταχύτητα μέτρου υΑ, ενώ ένας παρατηρητής, Β πλησιάζει την πηγή με σταθερή ταχύτητα μέτρου υΒ=2υΑ. Ο λόγος των συχνοτήτων που αντιλαμβάνονται οι δύο παρατηρητές είναι fΑ/fΒ=16/19. Αν η ταχύτητα του ήχου στον αέρα είναι υ=340m/s, τότε το μέτρο της ταχύτητας του παρατηρητή Α είναι:

α. 20m/s                β. 17m/s               γ. 15m/s

Κυριακή 17 Απριλίου 2011

Επαναληπτικό διαγώνισμα 1- Φυσική κατεύθυνσης Γ λυκείου




ΘΕΜΑ 1ο:
Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

1.1 Κύλινδρος αφήνεται ελεύθερος από σημείο κεκλιμένου επιπέδου και καθώς  κατεβαίνει κυλίεται χωρίς να ολισθαίνει. Κατά την κάθοδό του:
α. η στορφορμή του μένει σταθερή.
β. ο ρυθμός μεταβολής της κινητικής του ενέργειας είναι σταθερός.
γ. ο λόγος της κινητικής ενέργειας μεταφοράς προς την κινητική ενέργεια περιστροφής είναι σταθερός.
δ. ο ρυθμός μεταβολής της στροφορμής αυξάνεται.

1.2 Κύκλωμα πηνίου, πυκνωτή και ωμικής αντίστασης R εκτελεί φθίνουσες ηλεκτρικές ταλαντώσεις με σταθερή περίοδο.
α. το άθροισμα της ενέργειας του ηλεκτρικού πεδίου του πυκνωτή και της ενέργειας μαγνητικού πεδίου του πηνίου διατηρείται σταθερό.
β. το μέγιστο φορτίο του πυκνωτή διατηρείται σταθερό.
γ. αν η ωμική αντίσταση R μειωθεί οι ταλαντώσεις θα σβήνουν πιο γρήγορα.
δ. αν η ωμική αντίσταση αυξηθεί, τότε θα αυξηθεί και η περίοδος των ταλαντώσεων.

1.3 Χορεύτρια του καλλιτεχνικού πατινάζ καθώς περιστρέφεται χωρίς να δέχεται εξωτερικές ροπές, απλώνει τα χέρια της. Τότε:
α. η ροπή αδράνειας αυξάνεται και η κινητική ενέργεια περιστροφής μειώνεται.
β. η στροφορμή διατηρείται σταθερή και η γωνιακή ταχύτητα αυξάνεται. 
γ. η ροπή αδράνειας μειώνεται και ο ρυθμός μεταβολής της στροφορμής αυξάνεται.
δ. η κινητική της ενέργεια περιστροφής αυξάνεται.

1.4 Σε ένα ηλεκτρομαγνητικό κύμα το ηλεκτρικό και το μαγνητικό πεδίο.
α. ταξιδεύουν με την ίδια ταχύτητα σε κάθε μέσο διάδοσης.
β. έχουν διαφορά φάσης ίση με μηδέν κοντά στην κεραία εκπομπής του.
γ. έχουν λόγο, Β/Ε=c.
δ. μεταφέρουν ενέργεια ηλεκτρικού και μαγνητικού πεδίου αντίστοιχα.         

1.5 Στις παρακάτω προτάσεις γράψτε «Σωστό» δίπλα στο γράμμα της πρότασης που θεωρείτε σωστή και «Λάθος» στη λανθασμένη.
α. Όταν ένας παρατηρητής πλησιάζει μια ακίνητη ηχητική πηγή, το μήκος κύματος του ήχου που ακούει ο παρατηρητής είναι μεγαλύτερο από αυτό που εκπέμπει η πηγή.
β.  Αν ένα αυτοκίνητο κινείται με σταθερή ταχύτητα προς την Ανατολή τότε το διάνυσμα της γωνιακής  ταχύτητας των τροχών του έχει κατεύθυνση προς το Βορρά.
γ. Σε μια ελαστική κρούση δύο σωμάτων το άθροισμα των μεταβολών ορμής των δύο σωμάτων είναι ίσο με το μηδέν.
δ. Ένα σύνθετο κύμα θεωρείται ως αποτέλεσμα επαλληλίας ενός αριθμού αρμονικών κυμάτων με επιλεγμένα πλάτη και μήκη κύματος.
ε. Η σταθερά απόσβεσης b εξαρτάται από τις ιδιότητες του μέσου και από τη μάζα, το μέγεθος και το σχήμα του σώματος που ταλαντώνεται.    

Μονάδες (5x5=25)

ΘΕΜΑ 2ο

2.1 Κύλινδρος με ροπή αδράνειας Ι=mR2/2 ανεβαίνει κεκλιμένο επίπεδο γωνιάς κλίσης φ=300 όπως στο σχήμα, με την επίδραση σταθερής δύναμης  F=mg, που ασκείται στο σημείο Α και είναι παράλληλη στο κεκλιμένο. Για να κυλίεται χωρίς να ολισθαίνει θα πρέπει ο συντελεστής στατικής τριβής να έχει τιμές
 
          


2.2 Δύο πηγές κυμάτων Π1, Π2 παράγουν πάνω στην ελεύθερη επιφάνεια υγρού εγκάρσια μηχανικά κύματα. Οι εξισώσεις απομάκρυνσης των πηγών είναι y1=Αημωt και y2=Αημ(ωt+φ). Αν στη μεσοκάθετο του ευθυγράμμου τμήματος Π1Π2 όλα τα σημεία του υγρού έχουν μετά τη συμβολή πλάτος ταλάντωσης, ίσο με Α, τότε η τιμή της γωνίας φ είναι:
α. φ=π                       β. φ=2π/3                    γ. φ=0

 
2.3  Το κύκλωμα αρχίζει να ταλαντώνεται αμείωτα τη χρονική στιγμή t=0 με εξίσωση ηλεκτρικού φορτίου του πυκνωτή q=Qσυν(ωt) και εξίσωση έντασης ρεύματος i=-Ιημ(ωt). Στο διπλανό σχήμα φαίνεται η πολικότητα του πυκνωτή και η φορά του ρεύματος κάποια χρονική στιγμή t στην οποία ισχύει για τις τιμές ενέργειας ηλεκτρικού και μαγνητικού πεδίου, η σχέση UE/UB=1/3. Η τιμή του φορτίου του πυκνωτή και της έντασης του ρεύματος που διαρρέει το πηνίο την ίδια χρονική στιγμή είναι:
                                                                                                                            (Μονάδες 10,8,7)

ΘΕΜΑ 3ο  
             
Το σώμα (Σ) του σχήματος έχει μάζα Μ και είναι δεμένο στην άκρη κατακόρυφου ελατηρίου σταθεράς k=400Ν/m, η άλλη άκρη του οποίου είναι στερεωμένη ακλόνητα. Το σώμα κάνει απλή αρμονική ταλάντωση με πλάτος Α και τη χρονική στιγμή t0=0 διέρχεται από τη θέση x=+x1 με ταχύτητα, υ=υ1 και φορά προς τα κάτω. Την ίδια χρονική στιγμή συγκρούεται ελαστικά και κεντρικά με σφαίρα  (σ) μάζας m=2kg η οποία είναι αρχικά ακίνητη στη θέση αυτή. Η χρονική εξίσωση της ταχύτητας ταλάντωσης του σώματος (Σ) μετά την κρούση είναι V1=10συν(10t+π/3) (SI). Ως αρχή της νέας ταλάντωσης θεωρούμε τη χρονική στιγμή t=0 που έγινε και η κρούση, τη διάρκεια της οποίας θεωρούμε αμελητέα. Ως θετική θεωρούμε τη φορά προς τα κάτω για τις ταλαντώσεις του σώματος Σ, πριν και μετά την κρούση. Να υπολογιστούν:
α. Το μέτρο της ταχύτητας του σώματος Σ μόλις πριν την κρούση.
β. Το μέτρο της ταχύτητας του σώματος σ αμέσως μετά την κρούση.
γ. Το πλάτος, Α, της ταλάντωσης του σώματος (Σ) πριν  την κρούση.
δ. Το ρυθμό μεταβολής της κινητικής ενέργειας του σώματος (σ), αμέσως μετά την κρούση,
ε. Το έργο της δύναμης επαναφοράς των ταλαντώσεων μετά την κρούση, από τη χρονική στιγμή t=0 μέχρι τη χρονική στιγμή που το σώμα Σ φτάνει στη μέγιστη θετική του απομάκρυνση για πρώτη φορά.
Δίνεται g=10m/s2.
                                                                                                                               Μονάδες ( 5x5=25)
ΘΕΜΑ 4ο:
Άκαμπτη ομογενής ράβδος ΑΓ με μήκος L=2m και μάζα Μ=4kg έχει το άκρο της Α αρθρωμένο και ισορροπεί έτσι ώστε να σχηματίζει με την κατακόρυφο γωνία κλίσης φ, ( ημφ=0,8, συνφ=0,6)  Στο σημείο Δ δένεται με νήμα και ισχύει ΑΔ=L/3. Το νήμα συνδέεται με σώμα μάζας m2=1kg που ισορροπεί σε λείο οριζόντιο επίπεδο και με τη βοήθεια δεύτερου νήματος που είναι τυλιγμένο στο αυλάκι ακτίνας r=0,1m της τροχαλίας. Στο εξωτερικό αυλάκι της τροχαλίας ακτίνας R είναι τυλιγμένο νήμα που φέρει σώμα m1=4kg που ισορροπεί. Η τροχαλία έχει Ι=0,63kgm2. Για τη ράβδο δίνεται ΙΚ=ΜL2/12 και g=10m/s2.
 Κατά τη διάρκεια της ισορροπίας του συστήματος να βρεθούν:
α. Οι τάσεις και των τριών νημάτων.
β. Η ακτίνα R.
Τη χρονική στιγμή t=0 κόβουμε το νήμα στο σημείο Δ. Να υπολογίσετε:
γ. Τη γωνιακή επιτάχυνση της ράβδου τη στιγμή που κόβεται το νήμα.
δ. Τις επιταχύνσεις των δύο σωμάτων m1 και m2.
ε. Τη στιγμή που το σώμα m1 θα έχει πέσει κατά h=1m να υπολογίσετε το ρυθμό μεταβολής κινητικής ενέργειας του m1.
Δίνεται g=10m/s2
                                                                                                                                 Μονάδες (5x5=25),

next 5 in 5 Οι προβλέψεις της ΙΒΜ για τις τεχνολογικες εξελιξεις